اختلال خواب ،نواع و علائم آن

اختلال خواب چیست؟

اختلال خواب (Sleep Disorders) و پاراسومنیا گروهی از عارضه‌ها هستند که بر توانایی فرد برای به خواب رفتن، تداوم خواب، کیفیت خواب و عملکرد طبیعی بدن تأثیر می‌گذارند. این اختلالات می‌توانند چرخه طبیعی خواب را مختل کرده و باعث کاهش انرژی، تمرکز و سلامت عمومی شوند.

چرخه خواب به دو مرحله اصلی تقسیم می‌شود:

خواب NREM (حرکت غیرسریع چشم)

این مرحله شامل سه فاز است و نقش مهمی در بازسازی فیزیکی بدن، ترمیم سلولی و تثبیت حافظه دارد.

خواب REM (حرکت سریع چشم)

در این مرحله فعالیت مغزی افزایش می‌یابد و رؤیاهای زنده رخ می‌دهند. خواب REM در تنظیم احساسات و سلامت روان نقش کلیدی دارد.

هر چرخه خواب تقریباً ۹۰ دقیقه طول می‌کشد و در طول شب چندین بار تکرار می‌شود. اختلالات خواب این چرخه را برهم می‌زنند یا باعث کاهش کیفیت و مدت خواب می‌شوند.

علت بروز اختلالات خواب

اختلالات خواب می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند، از جمله:

• سبک زندگی نامناسب

• استرس، اضطراب و افسردگی

• بیماری‌های جسمی

• اختلالات عصبی

• مصرف برخی داروها

انواع اختلالات خواب

به‌طور کلی اختلالات خواب در چهار دسته اصلی قرار می‌گیرند:

1. مشکل در به خواب رفتن یا تداوم خواب

2. مشکل در بیدار ماندن

3. اختلال در تنظیم چرخه خواب و بیداری

4. رفتارهای غیرطبیعی هنگام خواب

در ادامه به شایع‌ترین انواع آن می‌پردازیم.

شایع‌ترین اختلالات خواب

بی‌خوابی (Insomnia)

بی‌خوابی شایع‌ترین اختلال خواب است و به دو نوع حاد (کوتاه‌مدت) و مزمن (بیش از سه ماه) تقسیم می‌شود.

افراد مبتلا ممکن است:

• در به خواب رفتن مشکل داشته باشند

• مکرراً از خواب بیدار شوند

• خیلی زود بیدار شده و نتوانند دوباره بخوابند

بی‌خوابی مزمن در صورت تداوم حداقل سه شب در هفته به مدت سه ماه تشخیص داده می‌شود.

خروپف و آپنه خواب

خروپف ناشی از انسداد نسبی راه هوایی در هنگام خواب است. اگر این انسداد باعث توقف تنفس شود، به آن آپنه خواب گفته می‌شود.

انواع آپنه خواب:

• آپنه انسدادی خواب (OSA)

• آپنه خواب مرکزی (CSA)

این اختلال می‌تواند خطر ابتلا به فشار خون بالا، بیماری قلبی، سکته مغزی و دیابت را افزایش دهد.

پاراسومنیا (خواب‌پریشی)

پاراسومنیا به رفتارهای غیرطبیعی هنگام خواب گفته می‌شود، از جمله:

• راه رفتن در خواب

• وحشت شبانه

• غذا خوردن در خواب

• اختلال رفتاری REM

فلج خواب

فلج خواب حالتی است که فرد هنگام به خواب رفتن یا بیدار شدن قادر به حرکت نیست. این وضعیت معمولاً چند دقیقه طول می‌کشد و گاهی با توهمات ترسناک همراه است.

این حالت ممکن است با کمبود خواب، استرس یا نارکولپسی مرتبط باشد.

سندرم پای بی‌قرار (RLS)

یک اختلال عصبی-حرکتی است که با احساس ناخوشایند در پاها و نیاز شدید به حرکت دادن آن‌ها همراه است.

علائم معمول:

• سوزش

• مورمور شدن

• احساس خزیدن

کمبود آهن، بارداری و مصرف کافئین می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

اختلال حرکات دوره‌ای اندام در خواب (PLMS)

در این اختلال، پاها یا بازوها در طول خواب به‌صورت ریتمیک و غیرارادی حرکت می‌کنند. این حرکات ممکن است هر ۲۰ تا ۴۰ ثانیه تکرار شوند و کیفیت خواب را کاهش دهند.

اختلالات ریتم شبانه‌روزی

این اختلالات ناشی از ناهماهنگی ساعت بیولوژیکی بدن با چرخه طبیعی شب و روز هستند.

عوامل شایع:

• شیفت کاری

• جت لگ (پرواززدگی)

• سالمندی

• نابینایی کامل

بیماری‌هایی که با خواب‌آلودگی زیاد مرتبط هستند

خواب‌آلودگی بیش از حد در طول روز می‌تواند نشانه بیماری‌های مختلف باشد.

افسردگی

با تغییر الگوی خواب و اختلال در ترشح هورمون‌ها باعث خواب‌آلودگی روزانه می‌شود.

کم‌کاری تیروئید

کاهش ترشح هورمون تیروکسین منجر به خستگی و کاهش سطح انرژی می‌شود.

بیماری‌های قلبی

نارسایی قلبی و اختلالات ضربان می‌توانند کیفیت خواب را کاهش دهند.

فشار خون بالا

استرس ناشی از این بیماری چرخه خواب را مختل می‌کند.

دیابت نوع ۲

نوسانات قند خون می‌تواند باعث خستگی و خواب‌آلودگی شود.

چاقی

چاقی با آپنه خواب و اختلالات تنفسی مرتبط است و کیفیت خواب را کاهش می‌دهد.

بیماری پارکینسون

اختلالات عصبی ناشی از این بیماری موجب مشکلات خواب و خواب‌آلودگی روزانه می‌شود.

آسم

مشکلات تنفسی شبانه کیفیت خواب را کاهش می‌دهد.

سایر عارضه‌های مرتبط با اختلال خواب

سندرم خستگی مزمن (ME/CFS)

با خستگی شدید و طولانی‌مدت همراه است که با استراحت بهبود نمی‌یابد.

فیبرومیالژیا

درد مزمن همراه با خواب ناآرام که می‌تواند چرخه خواب را مختل کند.

اختلال عاطفی فصلی (SAD)

نوعی افسردگی فصلی که اغلب با خواب‌آلودگی بیش از حد در زمستان همراه است.

روش‌های درمان اختلالات خواب

درمان به نوع و علت زمینه‌ای بستگی دارد.

درمان پزشکی

• داروهای خواب‌آور

• مکمل ملاتونین

• درمان بیماری زمینه‌ای

• استفاده از دستگاه CPAP برای آپنه خواب

• جراحی در موارد خاص

تغییر سبک زندگی

ایجاد تغییرات ساده می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی داشته باشد:

• داشتن برنامه خواب منظم

• کاهش مصرف کافئین و الکل

• ورزش منظم

• کاهش مصرف قند

• مصرف سبزیجات و ماهی بیشتر

• محدود کردن مایعات قبل از خواب

• خوابیدن و بیدار شدن در ساعت مشخص