انواع حیوانات آزمایشگاهی :آشنایی با آنها

انواع حیوانات آزمایشگاهی

حیوانات مدل آزمایشگاهی نقش بسیار مهمی در پیشرفت علوم پزشکی، داروسازی، ژنتیک، ایمنی‌شناسی و حتی علوم رفتاری دارند. استفاده از مدل‌های حیوانی در تحقیقات آزمایشگاهی به دانشمندان کمک می‌کند تا بیماری‌ها را بهتر بشناسند، داروهای جدید را آزمایش کنند و روش‌های درمانی نوین را توسعه دهند.

در این مقاله به صورت کامل با انواع حیوانات مدل آزمایشگاهی، کاربردها، مزایا و ویژگی‌های هرکدام آشنا می‌شویم.

حیوان مدل آزمایشگاهی چیست؟

حیوان مدل آزمایشگاهی به حیوانی گفته می‌شود که در شرایط کنترل‌شده برای مطالعه فرآیندهای زیستی، بیماری‌ها و ارزیابی داروها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این حیوانات به دلیل شباهت‌های ژنتیکی و فیزیولوژیکی به انسان انتخاب می‌شوند.

ویژگی‌های یک مدل حیوانی مناسب:

• شباهت بیولوژیکی به انسان

• چرخه تولیدمثل کوتاه

• نگهداری آسان در محیط آزمایشگاه

• هزینه پایین پرورش

• امکان دستکاری ژنتیکی

انواع حیوانات مدل آزمایشگاهی

موش آزمایشگاهی (Mouse)

موش آزمایشگاهی پرکاربردترین حیوان مدل در جهان است.

 کاربردها:

• تحقیقات ژنتیک

• مدل‌سازی سرطان

• مطالعات دیابت

• بررسی بیماری‌های عصبی مانند آلزایمر

مزایا:

• ۹۵٪ شباهت ژنتیکی با انسان

• تولیدمثل سریع

• امکان ایجاد موش‌های تراریخته

به دلیل همین ویژگی‌ها، موش مهم‌ترین ابزار در تحقیقات پزشکی و زیست‌پزشکی محسوب می‌شود.

 رت آزمایشگاهی (Rat)

                                                     

رت آزمایشگاهی نسبت به موش جثه بزرگ‌تری دارد و برای برخی مطالعات دقیق‌تر مناسب‌تر است.

 کاربردها:

• تحقیقات رفتاری و روان‌شناسی

• مطالعات قلب و عروق

• بررسی اعتیاد

• آزمایش‌های جراحی

مزایا:

• سیستم عصبی پیشرفته‌تر نسبت به موش

• آموزش‌پذیری بالا

• نمونه‌گیری آسان‌تر

رت‌ها در مطالعات نوروساینس بسیار محبوب هستند.

خرگوش آزمایشگاهی (Rabbit)

خرگوش‌ها به‌ویژه نژاد نیوزیلندی سفید در تحقیقات پزشکی استفاده گسترده دارند.

 کاربردها:

• تولید آنتی‌بادی

• تست‌های چشمی

• بررسی سمیت مواد

• تحقیقات پوستی

مزایا:

• اندازه مناسب برای خون‌گیری

• پاسخ ایمنی قوی

 خوکچه هندی (Guinea Pig)

خوکچه هندی یکی از مدل‌های قدیمی در تحقیقات ایمنی‌شناسی است.

 کاربردها:

• مطالعات آلرژی

• تحقیقات شنوایی

• بررسی بیماری‌های عفونی

مزایا:

• سیستم ایمنی مشابه انسان

• حساسیت بالا به برخی عفونت‌ها

 گورخرماهی (Zebrafish)

گورخرماهی یک مدل بسیار مهم در زیست‌شناسی تکوینی و ژنتیک است.

 کاربردها:

• مطالعه رشد جنینی

• تحقیقات ژنتیکی

• بررسی بیماری‌های قلبی

 مزایا:

• جنین شفاف

• رشد سریع

• هزینه نگهداری پایین

 پریمات‌ها (میمون‌ها)

پریمات‌ها مانند میمون رزوس به دلیل شباهت زیاد به انسان استفاده می‌شوند.

 کاربردها:

• تحقیقات واکسن

• مطالعات مغز

• بررسی بیماری‌های عفونی پیشرفته

⚠️ به دلیل مسائل اخلاقی، استفاده از آن‌ها بسیار محدود و تحت نظارت شدید است.

اهمیت اخلاق در استفاده از حیوانات آزمایشگاهی

در تحقیقات مدرن، اصل 3R رعایت می‌شود:

• Replacement (جایگزینی)

• Reduction (کاهش تعداد حیوانات)

• Refinement (بهبود شرایط نگهداری)

امروزه کمیته‌های اخلاق پژوهشی نظارت دقیقی بر استفاده از مدل‌های حیوانی دارند.

جمع‌بندی

حیوانات مدل آزمایشگاهی بخش جدایی‌ناپذیر پیشرفت پزشکی و علوم زیستی هستند. از موش و رت گرفته تا گورخرماهی و پریمات‌ها، هرکدام کاربرد خاص خود را دارند. انتخاب مدل مناسب به نوع تحقیق، بودجه و هدف مطالعه بستگی دارد.

اگر به حوزه تحقیقات زیست‌پزشکی، دامپزشکی یا علوم آزمایشگاهی علاقه‌مند هستید، شناخت دقیق انواع حیوانات مدل آزمایشگاهی یک ضرورت علمی محسوب می‌شود.