روش‌های القای سرطان در جوندگان (موش )

روش‌های القای سرطان در جوندگان (Rodent Cancer Induction Methods)

مدل‌های حیوانی، به‌ویژه جوندگان مانند موش و رت، ستون اصلی تحقیقات سرطان هستند. القای سرطان در این حیوانات به پژوهشگران کمک می‌کند تا مکانیسم‌های مولکولی تومورزایی، ارزیابی داروهای ضدسرطان و بررسی نقش ژنتیک و محیط را بهتر درک کنند. در این مقاله، به‌صورت جامع و سئو محور به بررسی روش‌های القای سرطان در جوندگان می‌پردازیم.

اهمیت مدل‌های جوندگان در تحقیقات سرطان

جوندگان به دلیل:

• شباهت ژنتیکی بالا به انسان

• چرخه زندگی کوتاه

• امکان دستکاری ژنتیکی

• هزینه نگهداری پایین

به‌عنوان بهترین مدل‌های آزمایشگاهی در سرطان‌شناسی شناخته می‌شوند.

دو گونه پرکاربرد عبارت‌اند از:

• Mus musculus (موش آزمایشگاهی)

• Rattus norvegicus (رت آزمایشگاهی)
  

روش‌های اصلی القای سرطان در جوندگان

۱. القای شیمیایی سرطان (Chemical Carcinogenesis)

در این روش، از مواد سرطان‌زا برای ایجاد تومور استفاده می‌شود. این روش یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین تکنیک‌هاست.

مهم‌ترین مواد سرطان‌زا

• ۷,۱۲-Dimethylbenz[a]anthracene (DMBA)

• Azoxymethane (AOM)

• N-Nitrosodiethylamine (DEN)

مراحل کلی

1. تزریق داخل صفاقی یا خوراکی ماده سرطان‌زا

2. ایجاد آسیب DNA

3. فعال‌سازی انکوژن‌ها یا غیرفعال شدن ژن‌های سرکوبگر تومور

4. شکل‌گیری تومور در بافت هدف

کاربردها

• مدل سرطان پستان

• مدل سرطان کبد

• مدل سرطان کولون

۲. مدل‌های ژنتیکی (Genetically Engineered Models)

در این روش، تغییرات ژنتیکی خاصی در ژنوم حیوان ایجاد می‌شود.

انواع مدل‌های ژنتیکی

الف) مدل Knockout

حذف یک ژن خاص (مثلاً ژن سرکوبگر تومور)

ب) مدل Transgenic

وارد کردن ژن جهش‌یافته یا انکوژن فعال

ج) مدل CRISPR/Cas9

ویرایش دقیق ژنوم با فناوری:

• CRISPR-Cas9

مزایا

• شبیه‌سازی دقیق‌تر سرطان انسانی

• امکان مطالعه مسیرهای مولکولی خاص

• قابلیت ایجاد مدل‌های ارثی سرطان

۳. القای سرطان با روش‌های فیزیکی

الف) اشعه یونیزان

استفاده از:

• Radiation therapy

باعث آسیب DNA و ایجاد جهش‌های سرطانی می‌شود.

کاربردها

• مدل سرطان پوست

• مدل لوسمی

• مدل تومورهای مغزی

۴. پیوند سلولی (Xenograft و Allograft Models)

در این روش، سلول‌های سرطانی به حیوان تزریق می‌شوند.

انواع پیوند

Xenograft

پیوند سلول انسانی به موش‌های فاقد سیستم ایمنی

Allograft

پیوند سلول سرطانی از همان گونه

مدل‌های رایج موش‌های فاقد ایمنی

• Nude mouse

• SCID mouse

مراحل انجام

1. کشت سلول سرطانی

2. تزریق زیرجلدی یا ارتوتوپیک

3. پایش رشد تومور

۵. مدل‌های سرطان ناشی از ویروس

برخی ویروس‌ها می‌توانند در جوندگان تومور ایجاد کنند.

نمونه‌ها

• Murine leukemia virus

این مدل‌ها برای بررسی سرطان‌های خونی کاربرد دارند.

مقایسه روش‌های القای سرطان در جوندگان

نکات مهم اخلاقی در القای سرطان

• رعایت اصول 3R (Replacement, Reduction, Refinement)

• تأیید کمیته اخلاق حیوانی

• کاهش درد و رنج حیوان

• استفاده از بیهوشی مناسب

جمع‌بندی

روش‌های القای سرطان در جوندگان شامل روش‌های شیمیایی، ژنتیکی، فیزیکی، پیوند سلولی و ویروسی هستند. هر روش مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارد و انتخاب آن به هدف تحقیق بستگی دارد.

مدل‌های جوندگان همچنان یکی از مهم‌ترین ابزارهای پیشبرد تحقیقات سرطان و توسعه درمان‌های نوین محسوب می‌شوند.