کبد چرب چیست ؟ علائم و عوارض آن

کبد چرب چیست؟

کبد چرب یا استئاتوز کبدی (Hepatic Steatosis) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های کبد است که در اثر تجمع بیش از حد چربی در سلول‌های کبدی ایجاد می‌شود. وجود مقدار کمی چربی در کبد طبیعی است، اما اگر بیش از ۵ تا ۱۰ درصد وزن کبد را چربی تشکیل دهد، به آن کبد چرب گفته می‌شود.

کبد دومین ارگان بزرگ بدن است و وظایف مهمی مانند:

• تنظیم سوخت‌وساز بدن

• ذخیره انرژی

• تولید صفرا

• سم‌زدایی خون

را بر عهده دارد.

به کبد چرب گاهی «بیماری خاموش» گفته می‌شود، زیرا در بسیاری از موارد تا مراحل پیشرفته بدون علامت است.

انواع کبد چرب

کبد چرب به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

۱. کبد چرب الکلی (AFLD)

در اثر مصرف زیاد الکل ایجاد می‌شود.
مهم‌ترین اقدام درمانی در این نوع، قطع کامل مصرف الکل است.

۲. کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)

شایع‌ترین نوع کبد چرب است و ارتباطی با مصرف الکل ندارد.
علت دقیق آن مشخص نیست اما معمولاً با موارد زیر مرتبط است:

• چاقی

• دیابت نوع ۲

• مقاومت به انسولین

• چربی خون بالا

• ژنتیک

تقریباً از هر ۳ بزرگسال، یک نفر ممکن است به این نوع مبتلا باشد.

مراحل پیشرفت کبد چرب

کبد چرب معمولاً در چهار مرحله پیشرفت می‌کند:

گرید ۱: کبد چرب ساده

• تجمع چربی بدون التهاب

• معمولاً بی‌خطر و قابل برگشت

گرید ۲: استئاتوهپاتیت (التهاب کبد)

• چربی + التهاب

• شروع آسیب کبدی

گرید ۳: فیبروز کبدی

• ایجاد بافت اسکار (زخم)

• اختلال در عملکرد طبیعی کبد

گرید ۴: سیروز کبدی

سیروز می‌تواند منجر به نارسایی کبد و حتی سرطان کبد شود و معمولاً غیرقابل برگشت است.

علائم کبد چرب

در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است. اما در صورت پیشرفت ممکن است علائم زیر دیده شود:

• خستگی شدید

• ضعف

• کاهش اشتها

• کاهش وزن

• تهوع و استفراغ

• درد در قسمت راست و بالای شکم

• زردی پوست و چشم‌ها

• خارش پوست

• تورم شکم

علت‌های ایجاد کبد چرب

شایع‌ترین علت:

• مصرف زیاد الکل

سایر عوامل:

• چاقی شکمی

• دیابت نوع ۲

• مقاومت به انسولین

• کلسترول و تری‌گلیسیرید بالا

• کم‌کاری تیروئید

• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک

• کاهش وزن سریع

• برخی داروها (مانند متوترکسات و آمیودارون)

• هپاتیت C

• بای‌پس معده

• ژنتیک

کبد چرب در بارداری

کبد چرب حاد بارداری بیماری نادری است که معمولاً در سه‌ماهه سوم بروز می‌کند و می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد.
در بسیاری از موارد پس از زایمان وضعیت کبد به حالت طبیعی بازمی‌گردد.

تشخیص کبد چرب

تشخیص معمولاً شامل چند مرحله است:

۱. شرح حال پزشکی

بررسی سابقه بیماری، مصرف الکل، داروها و بیماری‌های زمینه‌ای

۲. معاینه فیزیکی

بررسی بزرگی کبد

۳. آزمایش خون

افزایش آنزیم‌های کبدی مانند:

• ALT

• AST

افزایش ALT یکی از شاخص‌های مهم التهاب کبد است.

۴. تصویربرداری

• سونوگرافی

• سی‌تی‌اسکن

• MRI

• فیبرو اسکن

۵. نمونه‌برداری (بیوپسی)

دقیق‌ترین روش برای تعیین شدت بیماری

درمان کبد چرب

در حال حاضر داروی قطعی برای درمان کامل کبد چرب وجود ندارد، اما می‌توان آن را کنترل و حتی در مراحل اولیه کاملاً برگشت داد.

مهم‌ترین روش‌های درمان:

کاهش وزن (۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن)

رژیم غذایی سالم

 ورزش منظم (حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته)

کنترل دیابت و چربی خون

قطع مصرف الکل

غذاهای مفید برای کبد چرب

• سبزیجات تازه

• میوه‌ها

• غلات کامل

• حبوبات

• ماهی

• روغن زیتون

• آجیل

غذاهای مضر:

• نوشابه و قندهای ساده

• غذاهای سرخ‌کردنی

• فست‌فود

• شیرینی‌جات

• چربی‌های اشباع

عوارض کبد چرب

در صورت عدم درمان ممکن است منجر به:

• سیروز کبدی

• نارسایی کبد

• سرطان کبد

• تجمع مایع در شکم

• واریس مری

• خونریزی داخلی

آیا کبد چرب خطرناک است؟

در بیشتر افراد، کبد چرب با تغییر سبک زندگی قابل کنترل است.
اما اگر به مرحله سیروز برسد، می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد.

روش‌های پیشگیری

• حفظ وزن مناسب

• فعالیت بدنی منظم

• رژیم غذایی سالم

• کنترل قند و چربی خون

• پرهیز از مصرف الکل

آمار شیوع

حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد جمعیت بزرگسالان به کبد چرب مبتلا هستند.
شیوع آن در مردان بیشتر است و با افزایش سن بیشتر می‌شود.

جمع‌بندی

کبد چرب بیماری شایعی است که در اثر تجمع چربی در سلول‌های کبد ایجاد می‌شود. این بیماری در مراحل اولیه قابل برگشت است، اما در صورت بی‌توجهی می‌تواند به سیروز و نارسایی کبد منجر شود.

تشخیص زودهنگام، اصلاح سبک زندگی و پیگیری پزشکی مهم‌ترین اقدامات برای جلوگیری از پیشرفت بیماری هستند.