غده پاروتید چیست؟ آشنایی با عملکرد، بیماری‌ها و روش‌های تشخیص

غده پاروتید چیست؟

غده پاروتید یکی از مهم‌ترین غدد بزاقی بدن انسان است که نقش کلیدی در ترشح بزاق و سلامت دهان و دستگاه گوارش دارد. این غده به‌ویژه در برخی بیماری‌های عفونی مانند اوریون و همچنین در تومورها و التهاب‌های بزاقی اهمیت بالینی زیادی دارد.

غده پاروتید کجاست؟

بزرگ‌ترین غده بزاقی بدن است که:

• در دو طرف صورت

• جلوی گوش و پشت فک پایین
  قرار دارد و ترشحات آن از طریق مجرای استنسن (Stensen’s duct) وارد دهان می‌شود.

وظیفه غده پاروتید چیست؟

ترشح بزاق

 بزاق سروزی (رقیق و غنی از آنزیم) ترشح می‌کند که نقش مهمی در:

• شروع هضم نشاسته‌ها (به کمک آنزیم آمیلاز)

• مرطوب نگه‌داشتن دهان

• تسهیل بلع و تکلم
  دارد.

نقش در سلامت دهان

بزاق ترشح‌شده توسط غده پاروتید به:

• جلوگیری از پوسیدگی دندان

• کنترل رشد باکتری‌ها

• حفظ تعادل pH دهان
  کمک می‌کند.

بیماری‌های شایع غده پاروتید

التهاب (پاروتیت)

پاروتیت می‌تواند:

• ویروسی باشد (مانند اوریون)

• یا باکتریایی (اغلب در افراد دچار کم‌آبی یا سالمندان)

علائم شایع:

• تورم دردناک جلوی گوش

• درد هنگام جویدن

• تب و خشکی دهان

اوریون

یکی از شناخته‌شده‌ترین بیماری‌های مرتبط با این غده، اوریون است که باعث:

• تورم یک‌طرفه یا دوطرفه

• درد شدید در ناحیه فک
  می‌شود.

سنگ غده پاروتید (سیالولیتیازیس)

در این حالت:

• رسوبات کلسیمی در مجرای بزاقی تشکیل می‌شود

• ترشح بزاق مختل شده و درد ایجاد می‌کند

علائم:

• درد هنگام غذا خوردن

• تورم متناوب غده

• احساس فشار در ناحیه گونه

تومورهای  پاروتید

تومورهای خوش‌خیم

بیش از ۷۰٪ تومورهای پاروتید خوش‌خیم هستند، مانند:

• آدنوم پلئومورفیک

• تومور وارتین

تومورهای بدخیم

نادرتر ولی جدی‌تر هستند و ممکن است باعث:

• فلج عصب صورت

• درد مداوم

• رشد سریع توده
  شوند.

علائم هشداردهنده

در صورت مشاهده این علائم، بررسی پزشکی ضروری است:

• تورم مداوم یا پیشرونده

• درد شدید یا طولانی

• خشکی دهان شدید

• فلج یا ضعف عضلات صورت

• ترشح چرکی از دهان

روش‌های تشخیص بیماری‌های پاروتید

معاینه بالینی

پزشک با لمس ناحیه :

• اندازه

• قوام

• دردناک بودن غده
  را بررسی می‌کند.

روش‌های تصویربرداری

• سونوگرافی

• CT Scan

• MRI

آزمایش‌های تکمیلی

• آزمایش خون

• کشت ترشحات بزاق

• FNA (نمونه‌برداری با سوزن نازک) در صورت شک به تومور

درمان بیماری‌های پاروتید

درمان‌های غیرجراحی

• مصرف مایعات

• ماساژ غده

• داروهای ضدالتهاب یا آنتی‌بیوتیک (در موارد باکتریایی)

• تحریک ترشح بزاق (آدامس بدون قند)

درمان جراحی

در موارد:

• تومورها

• سنگ‌های مقاوم

• عفونت‌های مزمن
  ممکن است جراحی غده پاروتید (Parotidectomy) لازم باشد.

پیشگیری از مشکلات

• رعایت بهداشت دهان و دندان

• مصرف مایعات کافی

• واکسیناسیون (برای پیشگیری از اوریون)

• درمان به‌موقع عفونت‌های دهانی

جمع‌بندی

غده پاروتید نقش حیاتی در ترشح بزاق و سلامت دهان دارد و می‌تواند درگیر بیماری‌های مختلفی از جمله اوریون، التهاب، سنگ و تومور شود. تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمان مناسب، از بروز عوارض جدی جلوگیری می‌کند.