راهنمای جامع هماتولوژی برای تکنسین آزمایشگاه: از نمونه‌گیری تا تفسیر اولیه و کنترل کیفیت

مقدمه

هماتولوژی در آزمایشگاه بالینی یکی از پرکاربردترین بخش‌هاست و تقریباً هر روز با آزمایش‌های هماتولوژی مثل CBC، اسمیر خون محیطی، ESR، رتیکولوسیت و PT, aPTT (تست‌های انعقادی) سروکار داریم. اما ارزش واقعی این تست‌ها فقط به عددهای دستگاه نیست؛ از نمونه‌گیری خون و انتخاب لوله درست مثل لوله EDTA تا پیشگیری از خطاهای پیش تحلیلی مانند لخته شدن نمونه، همولیز، رقیق شدن و تأخیر در ارسال، همه می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. در این راهنما یاد می‌گیرید چگونه با یک رویکرد عملی، نتایج را با توجه به فلگ دستگاه هماتولوژی بررسی کنید، چه زمانی تکرار یا اسمیر لازم است، و با اجرای درست کنترل کیفیت هماتولوژی (QC) گزارش‌دهی ایمن و قابل اعتماد انجام دهید.

۱) هماتولوژی چیست و در آزمایشگاه چه کارهایی انجام می‌دهد؟

هماتولوژی شاخه‌ای از علوم آزمایشگاهی است که با بررسی سلول‌های خون، هموگلوبین، پلاکت‌ها و سیستم انعقاد سروکار دارد. خروجی هماتولوژی معمولاً اولین سرنخ برای بسیاری از تشخیص‌هاست و تکنسین آزمایشگاه در این مسیر نقش حیاتی دارد؛ چون کیفیت نمونه و کیفیت کار دستگاه به‌طور مستقیم نتیجه را تغییر می‌دهد.

نقش هماتولوژی در تشخیص‌های رایج

هماتولوژی در چند محور اصلی به پزشک کمک می‌کند:

• کم‌خونی: با CBC، شاخص‌های RBC و گاهی رتیکولوسیت و اسمیر خون محیطی.
• عفونت/التهاب: با WBC، دیفرانسیل (Diff)، گاهی ESR و بررسی مورفولوژی در اسمیر.
• خونریزی و اختلالات انعقادی: با پلاکت، و تست‌های انعقادی PT و aPTT و در برخی مراکز D-dimer/Fibrinogen.
• بیماری‌های خونی (بدخیمی‌ها و اختلالات مغز استخوان): با فلگ دستگاه هماتولوژی، Diff غیرطبیعی، اسمیر و پیگیری‌های تخصصی.

خون کامل، پلاسما و سرم

• خون کامل (Whole blood): خون همراه با سلول‌ها و پلاسما؛ معمولاً برای CBC و تهیه اسمیر خون محیطی با لوله EDTA استفاده می‌شود.
• پلاسما (Plasma): بخش مایع خون با فاکتورهای انعقادی (بعد از سانتریفیوژ خون ضدانعقاددار). برای PT/aPTT (با لوله سیترات) و برخی تست‌ها کاربرد دارد.
• سرم (Serum): مایع بعد از لخته شدن خون (بدون فاکتورهای انعقادی). بیشتر در بیوشیمی/ایمنی‌شناسی کاربرد دارد و در هماتولوژی معمولاً انتخاب اول نیست.

۲) مهم‌ترین تست‌های هماتولوژی که تکنسین باید بشناسد

در آزمایش‌های هماتولوژی فقط «عدد دادن» مهم نیست. تکنسین باید بداند هر تست چرا درخواست می‌شود، نمونه مناسب چیست، و کدام خطاها نتیجه را خراب می‌کند.

CBC و پارامترهای اصلی

• هدف تست: ارزیابی کلی RBC/WBC/PLT، هموگلوبین و شاخص‌ها (مثل MCV/MCH/MCHC)، بررسی کم‌خونی، عفونت، خونریزی، و پیگیری درمان.
• نمونه مناسب: خون کامل در لوله EDTA.
• نکته عملی: لوله را بلافاصله بعد از نمونه‌گیری خون به‌آرامی چند بار وارونه کنید تا از لخته شدن نمونه و میکروکلات جلوگیری شود. نمونه لخته‌دار می‌تواند پلاکت را کاذب پایین و WBC را غیرقابل اعتماد کند.

Diff (دیفرانسیل)

• هدف تست: تعیین درصد/تعداد انواع WBC (نوتروفیل، لنفوسیت، مونوسیت، ائوزینوفیل، بازوفیل). برای عفونت‌ها، آلرژی، التهاب، و بررسی‌های هماتولوژی مهم است.
• نمونه مناسب: خون EDTA.
• نکته عملی: اگر دستگاه فلگ مربوط به WBC abnormal یا scattergram غیرعادی بدهد، دیفرانسیل اتوماتیک ممکن است قابل اتکا نباشد و باید به اسمیر فکر کنید.

اسمیر خون محیطی و کاربردهای مهم

• هدف تست: تأیید یافته‌های CBC، بررسی مورفولوژی RBC، مشاهده سلول‌های غیرعادی، بررسی تجمع پلاکتی، و ارزیابی دستی Diff در موارد لازم.
• نمونه مناسب: خون EDTA تازه (ترجیحاً نزدیک زمان نمونه‌گیری طبق SOP).
• نکته عملی: اگر فلگ دستگاه هماتولوژی وجود دارد، اسمیر ابزار کلیدی برای «بررسی» است نه صرفاً زیبایی‌شناسی گزارش.

ESR

• هدف تست: نشانگر کلی و غیر اختصاصی التهاب؛ به‌تنهایی تشخیصی نیست اما در پیگیری برخی بیماری‌ها کاربرد دارد.
• نمونه مناسب: طبق روش آزمایشگاه (لوله اختصاصی ESR یا لوله با ضدانعقاد مناسب طبق SOP).
• نکته عملی: اختلاط ناکافی، نمونه‌گیری سخت و لخته‌های ریز می‌توانند ESR را غیرقابل اعتماد کنند.

رتیکولوسیت (Reticulocyte)

• هدف تست: ارزیابی پاسخ مغز استخوان به کم‌خونی یا درمان. رتیکولوسیت بالا معمولاً یعنی تولید RBC افزایش یافته (مثلاً بعد از خونریزی/همولیز یا شروع درمان).
• نمونه مناسب: خون EDTA.
• نکته عملی: رتیکولوسیت با تأخیر و نگهداری نامناسب می‌تواند تغییر کند؛ زمان‌بندی و شرایط نگهداری را طبق SOP رعایت کنید.

PT و aPTT (تست‌های انعقادی)

• هدف تست: بررسی مسیرهای انعقادی، پایش درمان‌های ضدانعقادی، و ارزیابی خونریزی‌های غیرطبیعی یا قبل از اقدامات.
• نمونه مناسب: پلاسما حاصل از خون در لوله سیترات (نسبت خون به ضدانعقاد بسیار مهم است).
• نکته عملی: کم‌حجمی لوله سیترات یا هماتوکریت بسیار بالا/پایین (طبق پروتکل مرکز) می‌تواند نتیجه PT/aPTT را کاذب تغییر دهد. در انعقاد، «نمونه‌گیری صحیح» نصف تشخیص است.

 D-dimer / Fibrinogen

• هدف تست: D-dimer در بررسی احتمال ترومبوز/آمبولی (با تفسیر بالینی) و Fibrinogen در ارزیابی وضعیت انعقادی/التهابی.
• نمونه مناسب: معمولاً سیترات (طبق روش و کیت).
• نکته عملی: این تست‌ها به شرایط پیش‌تحلیلی حساس‌اند؛ با SOP آزمایشگاه هماهنگ باشید.

۳) نمونه‌گیری و پیش‌نیازهای حیاتی در هماتولوژی (Pre-analytical)

بخش بزرگی از خطاها در هماتولوژی، خطاهای پیش تحلیلی هستند. برای هر مورد، سه سؤال را همیشه پاسخ دهید: مشکل چیست؟ چه اثری دارد؟ اقدام تکنسین چیست؟

شناسایی بیمار و برچسب‌گذاری صحیح

• مشکل: اشتباه در نام/کد، جابجایی نمونه‌ها، برچسب زدن دور از تخت بیمار.
• اثر احتمالی: گزارش برای بیمار اشتباه؛ خطر بالینی جدی.
• اقدام تکنسین: شناسایی با دو شناسه (طبق SOP)، برچسب‌گذاری در حضور بیمار، تطبیق درخواست با لوله‌ها قبل از ارسال.

انتخاب لوله درست برای هر تست

• مشکل: استفاده از لوله اشتباه (مثلاً EDTA برای PT/aPTT یا سیترات برای CBC).
• اثر احتمالی: نتایج کاملاً غیرقابل تفسیر؛ فلگ‌ها و خطاهای دستگاه.
• اقدام تکنسین: آموزش رنگ‌بندی و کاربردها؛ لوله EDTA برای CBC، لوله سیترات برای تست‌های انعقادی PT, aPTT؛ در صورت تردید با SOP چک کنید.

نسبت خون به ضدانعقاد (به‌خصوص سیترات برای PT/aPTT)

• مشکل: کم‌حجمی یا پرحجمی لوله سیترات.
• اثر احتمالی: تغییر کاذب زمان‌های انعقادی؛ معمولاً کم‌حجمی باعث خطای جدی‌تر می‌شود.
• اقدام تکنسین: پر کردن تا خط نشانگر، رد نمونه‌های خارج از معیار، توجه به مشکلات خون‌گیری (رگ‌های نازک، توقف جریان).

اختلاط صحیح نمونه

• مشکل: تکان ندادن یا تکان شدید.
• اثر احتمالی: در EDTA خطر لخته شدن نمونه/میکروکلات؛ در عوض تکان شدید می‌تواند همولیز ایجاد کند.
• اقدام تکنسین: وارونه‌سازی ملایم طبق SOP (نه تکان شدید)، بررسی چشمی برای میکروکلات در موارد مشکوک.

لخته شدن نمونه و میکروکلات

• مشکل: وجود لخته واضح یا لخته‌های ریز (microclot) در نمونه CBC.
• اثر احتمالی: PLT کاذب پایین، WBC/RBC غیر دقیق، فلگ‌های متعدد، انسداد دستگاه.
• اقدام تکنسین: بررسی ظاهری، در صورت شک با اپلیکاتور/چوبک تمیز بررسی، رد نمونه و درخواست نمونه جدید (به‌خصوص برای CBC).

همولیز و نمونه‌گیری سخت

• مشکل: کشیدن شدید با سرنگ، سوزن نامناسب، فشار زیاد، تکان شدید لوله، انتقال خشن.
• اثر احتمالی: تغییر برخی پارامترها و اختلال در برخی تست‌ها؛ همچنین تداخل در آنالیز و افزایش نتایج مشکوک.
• اقدام تکنسین: اصلاح تکنیک نمونه‌گیری خون، استفاده از تجهیزات مناسب، انتقال آرام خون به لوله، ثبت همولیز طبق SOP.

تأخیر در ارسال/انجام آزمایش و شرایط نگهداری

• مشکل: ماندن نمونه در دمای نامناسب یا تأخیر طولانی.
• اثر احتمالی: تغییر مورفولوژی سلول‌ها، تغییر برخی پارامترها و کاهش اعتبار Diff/اسمیر.
• اقدام تکنسین: حمل سریع، رعایت دما و زمان طبق SOP/راهنمای سازنده، اولویت‌بندی نمونه‌های اورژانسی.

رقیق شدن نمونه (مثلاً خون‌گیری از مسیر سرم‌تراپی)

• مشکل: خون‌گیری از لاین وریدی با سرم در حال تزریق یا بدون دورریزی کافی.
• اثر احتمالی: Hb/Hct/RBC کاذب پایین، PLT/WBC ممکن است تغییر کنند، نتایج ناسازگار با بالین.
• اقدام تکنسین: ترجیح خون‌گیری از ورید دیگر؛ اگر اجباراً از لاین است، طبق SOP دورریزی و مستندسازی؛ در نتایج مشکوک، درخواست نمونه جدید.

۴) معیار رد نمونه (Reject Criteria) در هماتولوژی

نمونه نامناسب را «انجام دادن» معمولاً بدتر از «انجام ندادن» است. معیارها را شفاف و یکسان اجرا کنید.

معیارهای رایج Reject (طبق SOP مرکز)

• عدم تطابق شناسه‌ها بین برگه درخواست و برچسب لوله (یا ناخوانا بودن اطلاعات).
• وجود لخته در نمونه CBC/EDTA (لخته واضح یا میکروکلات مؤثر).
• نمونه سیترات با حجم نامناسب برای PT/aPTT (کمتر/بیشتر از حد مجاز SOP).
• همولیز شدید در حدی که SOP آزمایشگاه آن را اثرگذار بداند (خصوصاً در موارد انعقادی/تست‌های حساس).
• تأخیر زیاد یا نگهداری نامناسب (خارج از حدود قابل قبول طبق SOP/راهنمای سازنده).
• لوله اشتباه برای تست درخواستی (مثلاً EDTA به جای سیترات برای انعقاد).
• آلودگی/نشت/شکستگی لوله یا درپوش نامناسب.

۵) بخش تحلیلی: دستگاه‌ها، روش‌ها و کنترل کیفیت هماتولوژی (QC)

دستگاه CBC چگونه به‌طور کلی شمارش می‌کند؟

دستگاه هماتولوژی معمولاً با ترکیبی از روش‌ها کار می‌کند:

• شمارش سلولی با عبور سلول‌ها از مسیر مشخص و اندازه‌گیری تغییرات فیزیکی/الکتریکی (برای تعداد و اندازه).
• اندازه‌گیری هموگلوبین با روش نوری بعد از لیز RBC (در بسیاری از دستگاه‌ها).
• خروجی‌ها همراه با نمودارها مثل histogram/scattergram است که برای تشخیص نتایج مشکوک کمک می‌کند.

تعریف ساده IQC، کالیبراسیون و EQA

• IQC (کنترل کیفیت داخلی): کنترل روزانه/شیفتی با مواد کنترلی برای اطمینان از درست کار کردن دستگاه.
• کالیبراسیون: تنظیم دستگاه برای هم‌خوانی با مقدار مرجع/استاندارد، معمولاً در زمان‌های مشخص یا بعد از تعمیرات/تغییرات.
• EQA (ارزیابی خارجی کیفیت): مقایسه عملکرد آزمایشگاه با سایر مراکز از طریق نمونه‌های ناشناس سازمان‌های بیرونی.

اگر QC رد شد، تکنسین دقیقاً چه گام‌هایی برمی‌دارد؟

رویکرد مرحله‌ای و عملی:

1. گزارش بیمار را متوقف کنید (تا رفع مشکل).
2. کنترل را تکرار کنید (همان لِوِل یا لِوِل دیگر طبق SOP).
3. بررسی ساده انجام دهید: تاریخ انقضای کنترل، نحوه آماده‌سازی/میکس، آلودگی احتمالی، دمای نگهداری.
4. نگهداری/تمیزکاری دستگاه: شست‌وشو (rinse/clean)، بررسی پیام‌های خطا، چک کردن خطوط و سوزن نمونه‌گیر.
5. بررسی مواد مصرفی: رقیق‌کننده/لیزکننده، سطح محلول‌ها، نشتی، حباب، آلودگی.
6. بررسی carryover: طبق دستورالعمل دستگاه، توالی نمونه‌ها و شست‌وشو را ارزیابی کنید.
7. اگر مشکل ادامه داشت: مستندسازی، اطلاع به مسئول فنی، تماس با سرویس، و در صورت نیاز استفاده از روش جایگزین (طبق امکانات آزمایشگاه).

مشکلات رایج دستگاه و نشانه‌های عملی

• انسداد (clogging): نتایج ناپایدار، فلگ‌های تکرارشونده، حجم‌گیری غیرعادی.
• آلودگی: drift در QC، افزایش غیرمنطقی برخی پارامترها، نتایج غیرقابل تکرار.
• مشکل رقیق‌کننده/لیزکننده: هموگلوبین یا WBC غیرمنطقی، فلگ‌های متعدد.
• Carryover: اثر نمونه قبلی روی نمونه بعدی (به‌خصوص بعد از نمونه‌های خیلی بالا). راه‌حل: شست‌وشوی مناسب، رعایت توالی، و بررسی طبق SOP.

۶) فلگ‌ها و نتایج مشکوک در هماتولوژی

فلگ دستگاه هماتولوژی یعنی «نیاز به بررسی»، نه اینکه حتماً بیمار بیماری خاصی دارد. کار تکنسین این است که مسیر بررسی را درست انتخاب کند.

فلگ‌های رایج در CBC

• PLT clumps / platelet clumping: احتمال تجمع پلاکتی و PLT کاذب پایین.
• NRBC: احتمال وجود RBC هسته‌دار؛ ممکن است WBC را تحت تأثیر قرار دهد.
• WBC abnormal / blast?: نیاز به بررسی اسمیر و دیفرانسیل دستی/تأییدی.
• abnormal histogram/scattergram: می‌تواند ناشی از مشکل نمونه، آرتیفکت، یا سلول‌های غیرعادی باشد.

چه زمانی تکرار تست هماتولوژی کافی است؟

• وقتی احتمال خطای تصادفی وجود دارد: اختلاط ناکافی، حباب، خطای نمونه‌گیری دستگاه، پیام خطا.
• وقتی نتیجه با ظاهر نمونه/بالین هم‌خوان نیست و کیفیت نمونه قابل قبول است.
• اقدام عملی: میکس مجدد ملایم، بررسی لخته، تکرار اندازه‌گیری و مقایسه.

چه زمانی اسمیر خون محیطی لازم می‌شود؟

• فلگ‌های WBC abnormal، NRBC، scattergram غیرطبیعی.
• PLT بسیار پایین همراه با فلگ تجمع پلاکتی.
• اختلاف واضح با نتایج قبلی بیمار یا با وضعیت بالینی گزارش‌شده.
• وجود آنیزوسیتوز/پویکیلوسیتوز مشکوک یا کم‌خونی‌های شدید (طبق پروتکل).

۷) اسمیر خون محیطی: نقش کلیدی در هماتولوژی

چه زمانی اسمیر تهیه می‌شود؟

• بر اساس فلگ دستگاه، نتایج بحرانی/غیرمنتظره، درخواست پزشک، یا الگوریتم آزمایشگاه.
• برای تأیید PLT clumps، بررسی مورفولوژی RBC و ارزیابی سلول‌های غیرعادی.

اسمیر چه چیزهایی را تأیید می‌کند؟

• تجمع پلاکتی و علت PLT پایین کاذب.
• کیفیت نمونه (وجود لخته، همولیز شدید، آرتیفکت‌ها).
• سلول‌های غیرعادی (سلول‌های نابالغ، بلاست‌ها، لنفوسیت‌های واکنشی).
• مورفولوژی RBC (مثلاً میکروسیتوز/ماکروسیتوز، هیپوکرومی، شیستوسیت، اسفروسیت؛ در حد گزارش کیفی طبق SOP).

اشتباهات رایج در تهیه اسمیر

• ضخامت نامناسب: زاویه و سرعت پخش اشتباه؛ اسمیر خیلی ضخیم یا خیلی نازک.
• خشک شدن کند: ایجاد آرتیفکت؛ اسمیر را سریع و در هوای تمیز خشک کنید.
• رنگ‌آمیزی نامناسب: زمان‌بندی/شست‌وشوی غلط؛ باعث رنگ‌پذیری غیرقابل تفسیر می‌شود.
• نمونه قدیمی: تغییر شکل سلول‌ها و کاهش کیفیت تفسیر.

۸) الگوریتم تصمیم‌گیری تکنسین در هماتولوژی

الگوریتم پیشنهادی برای کار روزمره:

1. پذیرش نمونه

   • تطبیق درخواست با لوله‌ها، بررسی شناسه‌ها، نوع لوله (EDTA/سیترات).

2. بررسی کیفیت نمونه

   • حجم کافی؟ لخته/میکروکلات؟ همولیز شدید؟ زمان/شرایط نگهداری مناسب؟
   • اگر خارج از معیار: طبق Reject Criteria عمل کنید.

3. انجام تست هماتولوژی

   • CBC/ESR/رتیکولوسیت یا PT,aPTT طبق SOP.
   • ترتیب و اولویت نمونه‌ها را رعایت کنید (به‌خصوص اورژانس).

4. بررسی QC و وضعیت دستگاه

   • اگر QC قابل قبول نیست: گزارش‌دهی متوقف، رفع اشکال، تکرار QC.

5. بررسی فلگ‌ها و نتایج مشکوک

   • فلگ‌ها، histogram/scattergram، ناسازگاری با بالین یا سابقه بیمار.

6. تصمیم عملی

   • تکرار تست (پس از mix و بررسی لخته)
   • تهیه اسمیر خون محیطی
   • درخواست نمونه جدید (در لخته، سیترات کم‌حجم، شناسه نامشخص و…).

7. گزارش‌دهی ایمن

   • ثبت اقدامات (تکرار/اسمیر/رد نمونه)، کامنت‌های لازم، ارجاع به مسئول فنی در موارد مشکوک.

۹) جدول خلاصه «مشکل → اثر احتمالی → اقدام پیشنهادی»

۱۰) چک‌لیست‌های عملی برای دانشجوها

چک‌لیست قبل از انجام تست‌های هماتولوژی

• [ ] شناسه بیمار و برچسب لوله با درخواست تطابق دارد.
• [ ] نوع لوله درست است (EDTA برای CBC/رتیکولوسیت، سیترات برای PT/aPTT).
• [ ] حجم نمونه کافی است (به‌خصوص سیترات تا خط).
• [ ] نمونه به‌خوبی و ملایم مخلوط شده است.
• [ ] لخته/میکروکلات بررسی شده است (در CBC حساس).
• [ ] زمان و شرایط نگهداری طبق SOP رعایت شده است.
• [ ] دستگاه آماده است (محلول‌ها، پیام خطا، وضعیت QC).
• [ ] اولویت نمونه‌های اورژانسی مشخص است.

چک‌لیست بعد از دریافت نتیجه و قبل از گزارش

• [ ] QC قابل قبول بوده و مستند است.
• [ ] فلگ دستگاه هماتولوژی بررسی شده است.
• [ ] نمودارها (histogram/scattergram) در موارد مشکوک چک شده‌اند.
• [ ] نتیجه با کیفیت نمونه و سابقه/بالین (در حد اطلاعات موجود) ناسازگار نیست.
• [ ] در صورت نیاز تکرار انجام شده و اختلاف‌ها بررسی شده‌اند.
• [ ] در صورت نیاز اسمیر خون محیطی تهیه/بررسی شده است.
• [ ] اقدامات (تکرار/اسمیر/رد نمونه/تماس با مسئول فنی) ثبت شده‌اند.
• [ ] گزارش نهایی ایمن و بدون حدس‌زدن بالینی ارائه می‌شود.

۱۱) مثال های واقعی کوتاه (Case-based)

 PLT خیلی پایین با فلگ تجمع پلاکتی

• شرح وضعیت: نمونه CBC با لوله EDTA رسیده. PLT بسیار پایین گزارش شده و فلگ PLT clumps فعال است.
• علامت هشدار: فلگ + عدم وجود خونریزی بالینی در اطلاعات همراه (یا سابقه PLT طبیعی).
• اقدام درست تکنسین: نمونه را برای لخته/میکروکلات بررسی می‌کند، سپس اسمیر خون محیطی تهیه می‌کند تا تجمع پلاکتی را ببیند. در صورت تأیید clumping، طبق SOP درخواست نمونه جدید (و در برخی مراکز استفاده از لوله جایگزین طبق پروتکل) و گزارش با کامنت «احتمال PLT کاذب پایین».

 PT/aPTT طولانی با نمونه سیترات کم‌حجم

• شرح وضعیت: PT و aPTT هر دو طولانی شده‌اند. تکنسین متوجه می‌شود لوله سیترات تا خط پر نشده است.
• علامت هشدار: نمونه سیترات با حجم نامناسب + نتیجه غیرمنتظره.
• اقدام درست تکنسین: طبق Reject Criteria نمونه را رد می‌کند و نمونه‌گیری خون مجدد با پر کردن صحیح تا خط را درخواست می‌دهد. نتیجه قبلی را گزارش نمی‌کند چون نسبت خون به ضدانعقاد مخدوش است.

WBC بسیار بالا با scattergram غیرطبیعی

• شرح وضعیت: CBC بیمار با WBC بالا و فلگ WBC abnormal و scattergram غیرطبیعی آمده است.
• علامت هشدار: فلگ + الگوی غیرمعمول در نمودار.
• اقدام درست تکنسین: ابتدا QC و عدم وجود خطای دستگاه را بررسی می‌کند، سپس تست را یک بار تکرار می‌کند. اگر فلگ پابرجاست، اسمیر خون محیطی تهیه و برای بررسی سلول‌های نابالغ/غیرعادی طبق SOP اقدام می‌کند و موضوع را به مسئول فنی اطلاع می‌دهد (بدون تفسیر بالینی خارج از حدود وظایف).

۱۲) سئوالات پر تکرار

۱) لوله مناسب برای CBC چیست؟

معمولاً لوله EDTA برای CBC و بسیاری از پارامترهای شمارش سلولی استفاده می‌شود.

۲) برای PT و aPTT از چه لوله‌ای استفاده می‌شود؟

برای PT, aPTT (تست‌های انعقادی) معمولاً لوله سیترات لازم است و حجم باید دقیق تا خط پر شود.

۳) چرا نمونه CBC لخته می‌شود؟

اختلاط ناکافی EDTA با خون، تأخیر در میکس، یا نمونه‌گیری دشوار می‌تواند باعث لخته شدن نمونه و میکروکلات شود.

۴) با PLT پایین کاذب چه کنیم؟

به فلگ‌ها (مثل PLT clumps) توجه کنید، نمونه را از نظر لخته بررسی کنید و اسمیر خون محیطی برای تجمع پلاکتی انجام دهید.

۵) فلگ دستگاه هماتولوژی یعنی چه؟

فلگ یعنی دستگاه موردی را «مشکوک» دیده و نیاز به بررسی وجود دارد؛ نه اینکه حتماً بیمار بیماری خاصی دارد.

۶) اگر کنترل کیفیت هماتولوژی (QC) رد شود چه کنیم؟

گزارش‌دهی را متوقف کنید، QC را تکرار کنید، مواد و دستگاه را بررسی کنید و طبق SOP مرحله‌به‌مرحله رفع اشکال انجام دهید.

۷) چرا نمونه سیترات برای PT/aPTT حساس است؟

چون نسبت خون به ضدانعقاد مهم است. کم‌حجمی یا اختلاط نامناسب می‌تواند نتیجه PT/aPTT را کاذب تغییر دهد.

۸) چه زمانی اسمیر خون محیطی لازم می‌شود؟

وقتی فلگ‌های مهم وجود دارد، scattergram غیرطبیعی است، PLT پایین مشکوک است، یا نتیجه با بالین/سابقه ناسازگار است (طبق SOP).

۹) تأخیر در انجام تست هماتولوژی چه اثری دارد؟

می‌تواند باعث تغییر مورفولوژی سلول‌ها و کاهش اعتبار برخی نتایج (خصوصاً Diff/اسمیر) شود؛ زمان و شرایط نگهداری باید طبق SOP باشد.