انواع تست‌ ها و کیت‌های تجاری کیت‌های ELISA

مقدمه

روش ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) یکی از پرکاربردترین تکنیک‌ها در علوم آزمایشگاهی است که برای تشخیص آنتی‌ژن‌ها ، آنتی‌بادی‌ها ، هورمون‌ها ، داروها و مارکرهای توموری استفاده می‌شود.
پیشرفت در فناوری بیوشیمی و ایمنی‌شناسی باعث تولید انواع کیت‌های تجاری ELISA شده است که کار پژوهشگران و متخصصان تشخیص طبی را بسیار ساده‌تر کرده است.

در این مقاله، به بررسی انواع تست‌ها، انواع کیت‌های ELISA، کاربردهای آن‌ها و ویژگی‌های برندهای معتبر جهانی می‌پردازیم.

انواع تست‌ های ELISA مورد استفاده در آزمایشگاه‌ها

روش ELISA بسته به نوع هدف (آنتی‌ژن یا آنتی‌بادی) و طراحی واکنش، در چهار نوع اصلی تقسیم‌بندی می‌شود:

۱. ELISA مستقیم (Direct ELISA)

در این نوع، آنتی‌ژن مستقیماً روی سطح جامد (میکروپلیت) تثبیت می‌شود و آنتی‌بادی کونژوگه‌شده با آنزیم مستقیماً به آن متصل می‌شود.
کاربرد: شناسایی سریع آنتی‌ژن‌ها در نمونه‌های ویروسی یا باکتریایی.

۲. ELISA غیرمستقیم (Indirect ELISA)

آنتی‌ژن روی پلیت تثبیت شده و سپس آنتی‌بادی اولیه و بعد آنتی‌بادی ثانویه کونژوگه‌شده با آنزیم اضافه می‌شود.
کاربرد: تشخیص آنتی‌بادی‌های خاص مانند HIV، هپاتیت B، و توکسوپلاسما.
مزیت: افزایش حساسیت به دلیل وجود آنتی‌بادی ثانویه.

۳. ELISA ساندویچی (Sandwich ELISA)

در این روش، دو آنتی‌بادی متفاوت برای شناسایی یک آنتی‌ژن استفاده می‌شوند (Capture & Detection).
کاربرد: سنجش دقیق پروتئین‌ها، سیتوکاین‌ها (مانند IL-6, TNF-α)، و مارکرهای سرطان.
ویژگی: حساسیت و اختصاصیت بسیار بالا.

۴. ELISA رقابتی (Competitive ELISA)

در این نوع، آنتی‌ژن موجود در نمونه با آنتی‌ژن نشاندارشده رقابت می‌کند.
کاربرد: تشخیص هورمون‌ها (تستوسترون، کورتیزول)، داروها و مولکول‌های کوچک.
ویژگی: هرچه غلظت آنتی‌ژن در نمونه بیشتر باشد، شدت رنگ کمتر است.

انواع کیت‌های تجاری ELISA بر اساس کاربرد

کیت‌های ELISA بر اساس هدف آزمایش به چند گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

 ۱. کیت‌های تشخیصی انسانی (Human Diagnostic ELISA Kits)

برای شناسایی بیماری‌ها و مارکرهای زیستی در بدن انسان طراحی شده‌اند.
نمونه‌ها:

• کیت تشخیص HIV و HBV

• کیت هورمونی (TSH, LH, FSH, Prolactin)

• کیت آنتی‌بادی ضد SARS-CoV-2 (کرونا)

• کیت آنتی‌ژن PSA (سرطان پروستات)

برندهای معتبر:

• Bio-Rad (USA)

• Abcam (UK)

• Thermo Fisher Scientific (USA)

• R&D Systems (USA)

• Diagnostic Automation (USA)

 ۲. کیت‌های تحقیقاتی و پژوهشی (Research ELISA Kits)

برای اندازه‌گیری پروتئین‌ها، سیتوکاین‌ها، فاکتورهای رشد و آنزیم‌ها در نمونه‌های سلولی یا حیوانی.

نمونه‌ها:

• IL-6, IL-1β, TNF-α, VEGF

• NGF, BDNF, EGF

• Ferritin, Albumin, α-amylase

برندهای معتبر:

• Elabscience (China)

• CUSABIO (China)

• RayBiotech (USA)

• MyBioSource (USA)

 ۳. کیت‌های دامپزشکی (Veterinary ELISA Kits)

برای تشخیص بیماری‌های ویروسی و باکتریایی در دام، طیور و حیوانات آزمایشگاهی.

نمونه‌ها:

• کیت تشخیص تب برفکی (FMD)

• کیت بروسلوز گاوی

• کیت نیوکاسل (NDV)

• کیت آنتی‌بادی کروناویروس گاوی

برندهای معروف:

• IDEXX Laboratories (USA)

• BioCheck (Netherlands)

• Ingenasa (Spain)

 ۴. کیت‌های مواد غذایی و محیطی (Food & Environmental ELISA Kits)

برای شناسایی آلاینده‌ها، سموم قارچی، آلرژن‌ها و باقیمانده دارویی در غذا و محیط.

نمونه‌ها:

• تشخیص آفلاتوکسین B1

• تشخیص گلوتن و سویا در غذا

• سنجش آنتی‌بیوتیک در شیر و گوشت

برندها:

• R-Biopharm (Germany)

• Eurofins Technologies (France)

• Neogen (USA)

اجزای اصلی کیت‌های ELISA تجاری

هر کیت ELISA شامل اجزای استاندارد زیر است:

سیستم‌های آنزیمی و رنگ‌سنجی در کیت‌ های تجاری

در بیشتر کیت‌های تجاری از آنزیم‌های زیر استفاده می‌شود:

• HRP (Horseradish Peroxidase) با سوبسترای TMB

• ALP (Alkaline Phosphatase) با سوبسترای pNPP

نتیجه: رنگ آبی، زرد یا قهوه‌ای متناسب با شدت واکنش ایجاد می‌شود که در طول‌موج‌های ۴۰۵، ۴۵۰ یا ۴۹۲ نانومتر خوانده می‌شود.

پارامترهای مهم در انتخاب کیت ELISA مناسب

نمونه‌هایی از کیت‌ های پرکاربرد در ایران

جمع‌بندی

کیت‌های ELISA تجاری امروزه بخش جدایی‌ناپذیر از تشخیص‌های بالینی، کنترل کیفیت مواد غذایی و پژوهش‌های علمی هستند.
با انتخاب درست نوع تست و برند معتبر، می‌توان نتایجی دقیق، تکرارپذیر و استاندارد به دست آورد.
همچنین توسعه کیت‌های نسل جدید (مانند ELISA فلورسانسی و نانویی) آینده‌ی این روش را به سمت تشخیص سریع، دقیق و خودکار سوق می‌دهد.